Berggorilla in Oeganda | Dwars door Oeganda

Twee plekken op aarde herbergen deze ondersoort: het woud van Bwindi met het aangrenzende Sarambwe, en de vulkanenketen op het drielandenpunt in het uiterste zuidwesten. Tussen beide gebieden ligt een strook akkerland van een kilometer of dertig.

Twee populaties

Geen enkele dierentuin ter wereld houdt deze ondersoort. Alle pogingen daartoe in de vorige eeuw liepen op niets uit. Alles wat er is, leeft buiten, en dat maakt de ontwikkeling van het aantal des te opvallender: van ongeveer 250 dieren in het Virungamassief in de jaren tachtig tot boven de duizend nu.

2leefgebieden

1063uitkomst van de recentste telling

0dieren in gevangenschap

~20families gewend aan bezoek

Berggorilla in het bergregenwoud van Bwindi.

Hoe een familie in elkaar zit

Een familie telt doorgaans tien tot twintig dieren en wordt geleid door één volwassen mannetje, de zilverrug. Die naam komt van de zilvergrijze rugbeharing die mannetjes rond hun twaalfde krijgen. Een zilverrug weegt honderdvijftig tot tweehonderd kilo, ongeveer het dubbele van een volwassen vrouwtje.

De zilverrug bepaalt waar de groep eet, waar hij slaapt en wanneer hij verplaatst. Jonge mannetjes verlaten de groep rond hun elfde en leven soms jaren alleen voordat ze zelf vrouwtjes aantrekken.

Wat ze eten en waar ze slapen

Berggorilla's zijn vrijwel volledig plantenetend. Een volwassen dier verwerkt dagelijks vijftien tot dertig kilo bladeren, stengels, bamboescheuten en schors. Vlees ontbreekt, insecten worden incidenteel gegeten.

Elke avond bouwt elk dier boven de drie jaar een nieuw nest, van omgebogen takken en bladeren. Dat nest wordt de volgende ochtend achtergelaten. Voor onderzoekers is dat handig: het aantal nesten op een plek geeft precies aan hoeveel dieren er die nacht sliepen.

Bij een trekking

Zeven meter tussenruimte, en niet minder
Een mondkapje voor zolang de groep in zicht is
Geen flitslicht en geen schokkerige bewegingen
Komt een dier dichterbij: langzaam wijken, nooit rennen
Verkouden of koortsig betekent afgewezen worden bij de briefing
Acht mensen per familie per dag, en precies zestig minuten
Vanaf vijftien jaar

Achter die afstand zit één zorg: besmetting. Het erfelijk materiaal van deze dieren komt voor ruim negenennegentig procent overeen met dat van mensen, waardoor griep- en verkoudheidsvirussen bij hen aanslaan zonder dat er weerstand tegenover staat.

Waarom het aantal stijgt

Rangers die dag en nacht in het veld staan
Dierenartsen die zieke en gewonde exemplaren ter plekke behandelen
Een vijfde van de permitopbrengst die bij de omliggende dorpen belandt
Afstemming over de landsgrenzen heen tussen de drie betrokken landen
Het verdwijnen van jacht die op deze dieren zelf gericht was

Waar het kwetsbaar blijft

Duizend dieren op twee locaties blijft weinig. De grootste zorg is ziekte: één uitbraak van een luchtwegvirus in een familie kan een aanzienlijk deel wegvagen. Daarnaast zijn strikken die voor antilopen worden gezet een terugkerend probleem; jonge gorilla's raken erin verstrikt.

Op termijn knelt de ruimte. Het woud ligt als een eiland midden in akkerland waar veel mensen wonen; groeien kan het niet. Vroeg of laat stuit het aantal dieren daardoor op een bovengrens.

Vragen

Hoeveel dieren zijn er nog?

Iets meer dan duizend, verdeeld over twee gebieden. De recentste volledige telling kwam uit op 1063 exemplaren.

Waarom dat kapje voor de mond?

Luchtwegvirussen van mensen slaan bij deze dieren aan zonder dat hun afweer erop is ingesteld. Een doodgewone verkoudheid kan er fataal aflopen.

Zijn zilverruggen gevaarlijk?

Ze zijn krachtig maar niet agressief tegenover mensen die zich rustig gedragen. Een schijnaanval komt voor als waarschuwing; de instructie is dan stilstaan of rustig achteruit bewegen.

Wat Elizabeth Tours over trekkingen in Bwindi schrijft, staat op elizabeth-tours.com.

Andere dieren

Berggorilla